Άγιος Σωζόμενος

Ο Άγιος Σωζόμενος είναι χωριό της επαρχίας Λευκωσίας στην Κύπρο και απέχει 22 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Λευκωσίας, 78 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Λεμεσού, 33 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Λάρνακας και 143 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Πάφου.

Ένας ερειπωμένος οικισμός ανάμεσα στα χωριά Ποταμιά και Γέρι, ο Άγιος Σωζόμενος βρίσκεται δίπλα από την πράσινη γραμμή και ήταν ένα αμιγές τουρκοκυπριακό χωριό που σήμερα στέκει εγκαταλελειμμένο ανάμεσα σε χαλάσματα και ερείπια που υποδεικνύουν το ταραγμένο παρελθόν της περιοχής. Αν και δεν είναι ζωντανός οικισμός, είναι μια αξιοπρόσεκτη τοποθεσία, ιδανική για φωτογράφους και λάτρεις των πόλεων-φαντασμάτων. Γι’αυτό άλλωστε έχει γυριστεί εκεί και ταινία σχετική με το χωριό και την ιστορία του, το 1987 από τον Πανίκο Χρυσάνθου. Ο επισκέπτης στον Άγιο Σωζόμενο, θα μαγευτεί από τα χρώματα του τοπίου και της φύσης και τις όμορφες ερημικές γωνιές ανάμεσα στα μισογκρεμισμένα οικοδομήματα που δεσπόζουν στην περιοχή. Στη ρίζα ενός υψώματος σώζεται το ασκητικό σπήλαιο-τάφος του αγίου που είναι λαξευμένο μέσα στο βράχο και στο εσωτερικό του έχει κάποιες φορητές εικόνες και παλιές μισοκατεστραμμένες τοιχογραφίες, ενώ πιο κάτω σώζεται εξολοκλήρου το κτίσμα της εκκλησίας του χωριού, αλλά και τα ερείπια του εντυπωσιακού γοτθικού ναού του Αγίου Μάμα. Επίσης, στην περιοχή συναντώνται ερείπια σπιτιών και του σχολείου.

Ιστορικά, κατά τη διάρκεια των διακοινοτικών ταραχών που ξέσπασαν τη δεκαετία του 1960 μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, το χωριό ισοπεδώθηκε, ενώ στην τουρκική εισβολή του 1974, αποτέλεσε ορμητήριο για μάχες μεταξύ των δύο. Πάντως, σύμφωνα με άρθρο δημοσιογράφου του περιοδικού Time που δημοσιεύτηκε το 1964, η εγκατάλειψη του οικισμού έγινε με αφορμή το εξής περιστατικό: Κάποιοι Ελληνοκύπριοι επιβαίνοντες σε ένα τζιπ, πλησίασαν το χωριό για να ξεκινήσουν μια τουρμπίνα νερού με σκοπό την άρδευση διπλανού οικισμού, αλλά έπεσαν θύματα ενέδρας Τουρκοκυπρίων. Από την άλλη, οι Τουρκοκύπριοι ισχυρίστηκαν ότι οι επιβαίνοντες στο τζιπ Ελληνοκύπριοι άνοιξαν πυρ εναντίον Τουρκοκύπριων βοσκών. Όπως και να έχει, αποτέλεσμα ήταν να σκοτωθούν από τα πυρά δύο επιβαίνοντες στο τζιπ και να τραυματιστούν άλλοι δύο. Αφού κατάφεραν να φύγουν όσοι Ελληνοκύπριοι επέζησαν της ενέδρας, επέστρεψαν με ενισχύσεις από τα γύρω χωριά, περικυκλώνοντας την περιοχή. Η μάχη που ακολούθησε, απέφερε αρκετές απώλειες και στις δύο πλευρές. Μετά τη μάχη και την άφιξη ειρηνευτών, στο χωριό έφτασαν 50 οπλισμένοι Τουρκοκύπριοι οι οποίοι μετέφεραν τους εναπομείναντες Τουρκοκύπριους κατοίκους στη Λουρουτζίνα και έκτοτε η περιοχή εγκαταλείφθηκε.

Η γύρω έκταση από τον Άγιο Σωζόμενο έχει ενταχθεί στο Δίκτυο Φύση 2000, λόγω του σπάνιου υγροτοπικού συστήματος από τις κοίτες του Αλμυρού και Αλυκού ποταμού, της πλούσιας χλωρίδας και πανίδας της περιοχής(αλεπούδες, κουκουβάγιες, βραχοκιρκίνεζα, ενδημικές σκαλιφούρτες και άλλα), ενώ κοντά βρίσκεται και ένα λατομείο.