Καλαβασός

Η Καλαβασός είναι χωριό της επαρχίας στην Κύπρο που βρίσκεται 42 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Λάρνακας, 66 νότια της Λευκωσίας και 30 ανατολικά της Λεμεσού.

Χτισμένη στη δυτική όχθη του Βασιλοπόταμου, η Καλαβασός έχει ωφεληθεί από την κατασκευή του φράγματος και στην περιοχή καλλιεργούνται κυρίως εσπεριδοειδή (πορτοκαλιές, λεμονιές, γκρέιπφρουτ), οπωροφόρα δέντρα (αχλαδιές), και λαχανικά (πατάτες, ντομάτες). Ο οικιστικός πυρήνας του χωριού αποτελείται από λιθόκτιστα παραδοσιακά σπίτια ανάμεσα σε γραφικά στενά, ενώ πολλοί είναι αυτοί που έρχονται για να απολαύσουν τα αξιοθέατα της περιοχής.

Η ονομασία του χωριού οφείλεται, σύμφωνα με μια εκδοχή, στη θέση στην οποία έχει χτιστεί, που ήταν μια Καλή Βάσα, από την αρχαία ελληνική δωρική λέξη «βάσσα» που σημαίνει δασώδης κοιλάδα.

Η περιοχή κατοικούνταν από αρχαιοτάτων χρόνων, κάτι που αποδεικνύεται και από τον νεολιθικό οικισμό Τέντα, 2,5 χιλιόμετρα έξω από το χωριό. Η Τέντα είναι από τους σπουδαιότερους αρχαιολογικούς χώρους στην Κύπρο και χρονολογείται στην ίδια περίοδο με τον Νεολιθικό συνοικισμό Χοιροκοιτίας.

Ο οικισμός ιστορικά υπήρχε και κατά την περίοδο του Μεσαίωνα με την ίδια ονομασία. Στη σύγχρονη ιστορία του τόπου, μετά τα γεγονότα της Κοφίνου το 1967, οι Τουρκοκύπριοι κάτοικοι εγκατέλειψαν την Καλαβασό και εγκαταστάθηκαν στο Μαρί και το 1973 όλοι οι κάτοικοι της κοινότητας ήταν Ελληνοκύπριοι.

Στον πυρήνα του χωριού δεσπόζει η όμορφη πλατεία που περιτριγυρίζεται από καφενεία, το κοινοτικό μουσείο και την κεντρική εκκλησία του χωριού,  ενώ κοντά βρίσκεται και ένα τζαμί, τόπος λατρείας των Τουρκοκυπρίων. Η πλατεία κρατάει ακόμα ένα άρωμα από τα παλιά και αποτελεί σημείο συνάθροισης των ντόπιων, αλλά κεντρίζει και τους επισκέπτες με την καλαισθησία της και τα κάθε είδους μαγαζιά που την περιβάλλουν. Παραδοσιακά καφενεία, μίνι μάρκετ και ταβερνάκια υποδέχονται όσους εισέρχονται στην κοινότητα.

Η εκκλησία είναι αφιερωμένη στη Παναγία Θεοτόκο ή αλλιώς και Τητιότησσα(από τον ποταμό Βασιλικό που λεγόταν Τήτιος), είναι σταυροειδής ναός με τρούλο και χτισμένη με πέτρα από την Τόχνη. Εντυπωσιακό είναι το ξυλόγλυπτο εικονοστάσι με παλιές, αλλά καλοδιατηρημένες εικόνες. Δίπλα από την Παναγία που γιορτάζεται στις 8 Σεπτεμβρίου και στις 25 Μαρτίου, υπάρχει αρχαίο νεκροταφείο.

Το τζαμί στην Καλαβασό οικοδομήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και εγκαταλείφθηκε το 1967, όταν οι Τουρκοκύπριοι μετοίκησαν στο Μαρί, ενώ πρόσφατα έχει συντηρηθεί, αποτελώντας ένα ακόμα αξιοθέατο της κοινότητας.

Στο Κοινοτικό Μουσείο Καλαβασού, εκτίθενται αρχαιολογικά ευρήματα που ήρθαν στο φως κατά την διάρκεια διαφόρων ανασκαφών και παραχωρήθηκαν από το αρχαιολογικό μουσείο.

Εκτός από την κεντρική εκκλησία στην Καλαβασό, υπάρχουν και αρκετά ξωκλήσια. Βόρεια του χωριού και χτισμένο σε ύψωμα, βρίσκεται το πετρόχτιστο ξωκλήσι της Λαμπροφορούσας Παναγίας από το 1900. Κοντά σε επίσης βραχώδη τοποθεσία που κάποτε έτρεχε νερό, στα ανατολικά του χωριού, βρίσκεται το ξωκλήσι Ζωοδόχου Πηγής ή αλλιώς της Παναγίας Αγιασμάτη από τη δεκαετία του 1960, ενώ το παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου Κεφάλα τρία χιλιόμετρα έξω από το χωριό είναι χτίσμα του 19ου αιώνα και ο άγιος θεωρείται θαυματουργός για τους πονοκεφάλους. Το ξωκλήσι του Αγίου Νεκταρίου, βρίσκεται στη τοποθεσία Αγίου Καλόγηρου, 2,5 χιλιόμετρα έξω από το χωριό και το πετρόχτιστο ξωκλήσι του Αρχαγγέλου Μιχαήλ βρίσκεται μισό χιλιόμετρο βόρεια του χωριού. Τέλος, νότια του χωριού υπάρχει το ξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου.

Κοντά στον πυρήνα του χωριού, βρίσκεται μία φάρμα με άλογα, τα οποία προσφέρονται για ιππασία, ενώ από την πλατεία ο επισκέπτης μπορεί να νοικιάσει και ποδήλατο. Για όσους επιθυμούν διαμονή υπάρχει πολυτελές ξενοδοχείο και πολλά αγροτουριστικά καταλύματα, καθώς και εστιατόρια και ταβέρνες κυρίως στην πλατεία της κοινότητας.

Η Καλαβασός είναι επίσης γνωστή για τα μεταλλεία της και το σιδηρόδρομο, 6 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του χωριού. Μεταλλευτικά κατάλοιπα καταδεικνύουν ότι δραστηριότητα υπήρχε από αρχαιοτάτων χρόνων και αποδίδεται στους Φοίνικες και αργότερα στους Ρωμαίους. Στην περιοχή λειτουργούσαν μέχρι και τη δεκαετία του 1970, 5 μεταλλεία για την ανόρυξη χαλκούχου μεταλλεύματος, το οποίο μεταφερόταν με σιδηρόδρομο στο λιμάνι Βασιλικού και από το εργοστάσιο έφευγε στα πλοία για εξαγωγή. Τα μεταλλεία Πλατειές, Πέτρα, Μαύρη Συκιά, Λαντάρια και Μαυρίδια παραμένουν κλειστά και αναξιοποίητα, αλλά το κοίτασμα Μουσούλου, είναι προσβάσιμο και από εκεί είναι ορατά τα σημεία που φορτώνονταν τα βαγόνια, οι ράγες και το ορυχείο. Επίσης, το λατομείο ασβεστόλιθου παράγει την πρώτη ύλη για την κατασκευή του τσιμέντου και είναι ακόμα σε λειτουργία. Ο σιδηρόδρομος ξεκινούσε από τα μεταλλεία, περνούσε από το χωριό όπου και κατέληγε στο τότε λιμάνι του Βασιλικού. Σήμερα στο κοινοτικό πάρκο Έλενα είναι το σημείο όπου έκανε την πρώτη του στάση. Στην Καλαβασό δε λείπουν και τα είδη κυνηγιού, όπως οι λαγοί και οι πέρδικες.