Ταμασσός

Η Ταμασσός είναι ένας από τους σπουδαιότερους αρχαιολογικούς χώρους της Κύπρου και συναντάται στο Πολιτικό Λευκωσίας, ενώ απέχει περίπου 20 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά από τη Λευκωσία στην ομώνυμη επαρχία της Μεγαλονήσου.

Όντας ένα από τα 7 αρχαία βασίλεια της Κύπρου, το βασίλειο της Ταμασσού άλλοτε μεσουρανούσε στο σημείο που σήμερα βρίσκονται εξίσου 7  λευκωσιάτικα χωριά. Το Πολιτικό Λευκωσίας, που κατά το παρελθόν υπήρξε το πολιτικό και θρησκευτικό κέντρο του αρχαίου βασιλείου, καθώς εκεί ζούσαν οι πολιτικοί και οι βασιλείς, το Επισκοπειό, που λειτούργησε ως η έδρα της Ταμάσσιας Επισκοπής, και τόπος φιλοξενίας των Επισκόπων των παραλίων της Κύπρου κατά τη διάρκεια των Αραβικών επιδρομών, κι η Πέρα Ορεινή, που εντοπίζεται στις όχθες του Πεδιαίου ποταμού. Άλλες κοινότητες που συσχετίζονται επίσης ιστορικά με το αρχαίο αυτό βασίλειο είναι η Ψιμολόφου, τα Καμπιά Ορεινής, οι Εργάτες (που οι πρόγονοί τους δούλευαν στα μεταλλεία του βασιλείου), καθώς και ο οικισμός κι Αναλυόντας (γιατί εκεί έλιωναν οι αρχαίοι τα κοιτάσματα του χαλκού).

Λέγεται ότι οι πρώτοι κάτοικοι της Ταμασσού προέρχονταν από τις  περιοχές της Μικράς Ασίας (όπως η Αλικαρνασσός, και άλλες), από τις οποίες και δανείστηκε το αρχαίο βασίλειο την ονομασία του. Από την άλλη, στα σανσκριτικά, η λέξη «Τεμές» σημαίνει ορυκτό, κι εξαιτίας του πλούσιου ορυκτού πλούτου της περιοχής της Ταμασσού, της δόθηκε τελικά τ’ όνομα αυτό.

Αν και υπάρχουν αναφορές γι’ αυτή από τον Όμηρο μέχρι και πολύ σύγχρονους μελετητές, κανείς δεν γνωρίζει ακριβώς πότε ιδρύθηκε η πόλη της Ταμασσού. Πάντως, οι ιστορικοί την αναγάγουν χρονολογικά στον 8^ο αιώνα π.Χ., ενώ πιστεύουν ότι κατοικούνταν ήδη από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού. Εξαιτίας της εκμετάλλευσης των πλούσιων κοιτασμάτων χαλκού στην ευρύτερη περιοχή,  εξελίχθηκε σε μια σημαντική πόλη-βασίλειο (μέχρι το πρώτο μισό του 7^ου αιώνα π.Χ.). Έπειτα, (δεύτερο μισό του 4^ου αιώνα π.Χ.), ο Πασίκυπρος, την παραχώρησε στον Κιτίο βασιλιά Πουμιάθωνα, οπότε και κατ’ αυτό τον τόπο περιήλθε στα χέρια των Φοινίκων. Στην πορεία, μαζί με τα μεταλλεία του, το αρχαίο βασίλειο παραχωρήθηκε στη Σαλαμίνα, έως ότου οι Πτολεμαίοι περί το 312-311 π.Χ., κατήργησαν τα βασιλεία του νησιού, κι από τον στρατηγό και κυβερνήτη της Κύπρου, η αλλοτινή πανίσχυρη πόλη πέρασε στην κυριότητα του ρωμαίου ανθύπατου. Τέλος, το πρώτο μισό του 1^ου αιώνα μ.Χ., η Ταμασσός μετατράπηκε σε μια από τις πρώτες χριστιανικές επισκοπικές έδρες της Μεγαλονήσου, γεγονός που της έδωσε αίγλη και την κατέστησε μια από τις σπουδαιότερες πόλεις κατά τα Ελληνιστικά και Ρωμαϊκά χρόνια.

Οι πρώτες ανασκαφές στον αρχαιολογικό χώρο, όπως έχει διαμορφωθεί σήμερα, έγιναν στα τέλη του 19^ου αιώνα.  Η αρχαία πόλη δεν έχει ακόμη ανασκαφεί πλήρως, αφού το μεγαλύτερο μέρος της βρίσκεται κάτω από το χωριό Πολιτικό Λευκωσίας. Πάντως, φαίνεται να είχε σαν κέντρο της την ακρόπολη, όπου κι ήταν χτισμένα τ’ ανάκτορα των βασιλιάδων, στην τοποθεσία που σήμερα συναντάται το δημοτικό σχολείο της κοινότητας. Το εντυπωσιακότερο  μνημείο που έχει ανασκαφεί από το αρχαίο βασίλειο, δεν είναι άλλο, από τις δύο ταφικές σφίγγες του 6^ου αιώνα π.Χ., οι οποίες και βρέθηκαν δίπλα απ’ ένα αρχαϊκό νεκροταφείο με υπόγειους κτιστούς τάφους (βασιλικοί τάφοι Ταμασσού), καθώς και τέσσερα λιοντάρια, που όλα μαζί εκτίθενται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κύπρου. Οι συγκεκριμένες σφίγγες από ασβεστόλιθο συγκεράσουν στοιχεία της αιγυπτιακής και της ελληνικής τέχνης, ενώ οι μελετητές δεν έχουν καταφέρει να τις συνδέσουν με κάποιον από τους τάφους της περιοχής, οπότε και κατέληξαν ότι μάλλον χρησίμευαν ως αποτρόπαιοι φύλακες ταφικών μνημείων. Ακόμη ένα αρχαιολογικό μνημείο της Ταμασσού είναι τα ερείπια μικρών πανάρχαιων κατοικιών. Μέσα σ’ αυτά τα σπίτια, βρέθηκαν πολλά αγάλματα και αντικείμενα μεγάλης αξίας, τα οποία και μπορεί κανείς να δει σε Μουσεία του νησιού, καθώς και σ’ άλλες εκθέσεις του εξωτερικού, όπως για παράδειγμα το μπρούτζινο κεφάλι του Απόλλωνα, το οποίο και φιλοξενείται στο Βρετανικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Επιπλέον, έχει αποκαλυφθεί και τμήμα από τον οχυρωματικό περίβολο της πόλης κατά την Αρχαϊκή περίοδο, καθώς κι ιερά και ειδικές εγκαταστάσεις επεξεργασίας χαλκού, ενώ επίσης ανασκάφηκαν κι ορισμένα κατάλοιπα ιερών. Πρώτα βρέθηκε τον ομώνυμο ιερό ναό Αφροδίτης (για την οποία κι έτρεφαν μεγάλη αγάπη οι Ταμασσέοι, ενώ πιστεύεται ότι το θρυλικό χρυσόμηλο της θεάς καλλιεργούνταν στους κήπους του αρχαίου βασιλείου της Ταμασσού). Εν συνεχεία ήρθε στο φως το ιερό της Κυβέλης, της «Μητέρας των Θεών», και τα δύο παραπάνω μνημεία όμως, καταστράφηκαν κατά τη διάρκεια της εξέγερσης κατά των Περσών (499-498 π.Χ.), αν και ξανακτίστηκαν με διαφορετικό αρχιτεκτονικό ρυθμό σε μεταγενέστερα χρόνια.

Στις μέρες μας, έχει δημιουργηθεί πολιτιστικός όμιλος, που διοργανώνει κάθε χρόνο μία από τις πιο πετυχημένες πολυμορφικές γιορτές-φεστιβάλ της Μεγαλονήσου, τα Ταμάσσια, στα οποία και συμμετέχουν όλες κοινότητες που σχετίζονται με το παρελθόν της Ταμασσού.

Τέλος, ο αρχαιολογικός χώρος της Ταμασσού δεν είναι προσβάσιμος σε ΑμεΑ.

Ταμασσός

Διεύθυνση: Πολιτικό Λευκωσίας, Κύπρος

Ωράριο:

Χειμερινό ωράριο (16/9 – 15/4): Δευτέρα- Παρασκευή: 8.30 – 16.00, Σάββατο – Κυριακή: κλειστό

Καλοκαιρινό ωράριο (16/4 – 15/9): Δευτέρα- Παρασκευή: 9.30 – 17.00, Σάββατο – Κυριακή: κλειστό

Τηλ.: 22622619

Είσοδος: €2,50 (για παιδιά μέχρι 14 ετών, η είσοδος είναι δωρεάν)