Ορούντα
H Ορούντα βρίσκεται 35 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά από την Λευκωσία στην ομώνυμη επαρχίατης Κύπρου και απέχει περίπου 80 χιλιόμετρα βορειοανατολικά από τη Λεμεσό, 70 χιλιόμετρα από τη Λάρνακα, και σχεδόν 120 χιλιόμετρα από την Πάφο.
Αρχικά, η Ορούντα ήταν χτισμένη στην τοποθεσία «Λούκκα», νοτιοδυτικά του χωριού και πλάι στις ορμητικές όχθες του ποταμού Σερράχη, αλλά τον 2οαιώναπ.Χ., οι κάτοικοι μεταφέρθηκαν στο σημείο που συναντάται σήμερα ο οικισμός προκειμένου να γλυτώσουν από τις συχνές πλημμύρες. Έτσι με μέσο υψόμετρο περίπου 290 μέτρων, ο σημερινός οικισμόςείναι χτισμένος αμφιθεατρικά στους πρόποδες του όρους Μαδαρή και ανατολικά του ποταμού Περιστερώνας, αγναντεύοντας την κοιλάδα της Μασαορίας. Μέχρι πρόσφατα η όλη περιοχή γύρω από το χωριό ήταν καταπράσινη, αλλά μετά την αποψίλωση του δάσους, έμειναν μόνο τα χωράφια των ντόπιων. Εκεί καλλιεργούνταιποικιλίες εσπεριδοειδών, καθώς επίσης στη γύρω κοιλάδα υπάρχουν πολλές ελιές, μερικές από τις οποίες χρονολογούνται από την εποχή της Φραγκοκρατίας.
Μέχρι το 1963 ήταν τουρκοκυπριακός οικισμός, ενώ σήμερα μετρά περίπου 800 μόνιμους κατοίκους οι περισσότεροι από τους οποίους ασχολούνται με τη γεωργία και την κτηνοτροφία, και κυρίως με την εκτροφή χοίρων. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι στην Ορούνταπαράγονται οι μεγαλύτερες ποσότητες χοιρινού κρέατος σ’ ολόκληρο τον νησί. Επιπλέον, στην περιοχή παρασκευάζονται διάφορα γαλακτοκομικά προϊόντα, καθώς επίσης οι δυο παλιοί νερόμυλοι που βρίσκονται κατά μήκος του ποταμού της Περιστερώνας, υποδηλώνουν μια παρελθοντική ασχολία των κατοίκων που όμως δεν επιβίωσε μέχρι στις μέρες μας.
Όντας ένα από τα αρχαιότερα χωριά της Κύπρου, κατά τον ντε Λα Ματρί, η Ορούντα υπήρξε βασιλικό κτήμα και υπαγόταν διοικητικά στην Μόρφου επί Φραγκοκρατίας.Σύμφωνα με την παράδοση από την άλλη, το συγκεκριμένο χωριό ήταν η γενέτειρα του πρόσφατα ανακηρυγμένουΆγιου Φιλούμενου, γνωστός κι ως Ορουντιώτης, αφού μεγάλωσε εκεί και εν συνεχεία πήγε στα Ιεροσόλυμα, όπου μετά από πολλά χρόνια βρήκε μαρτυρικό θάνατο.
Η Ορούνταείναι γνωστή με πολλά και διαφορετικά ονόματα, και παράλληλα η προέλευση της σύγχρονης ονομασίας του χωριού επιδέχεται ποικίλες ερμηνείες. Από το όνομα «Νερούντα», που συνδέεται με την αφθονία των νερών, και τ’ όνομα «Οροβούντα», που μαρτυρεί την ενασχόληση των κατοίκων με την καλλιέργεια του ροδιού κατά το παρελθόν, λένε οι ντόπιοι ότι προέκυψε η σημερινή του ονομασία. Άλλοι πάλι, αναφέρουν ότι το συγκεκριμένο όνομα εμπεριέχει τη λέξη όρος και σχετίζεται με την τοποθεσία που χτίστηκε ο οικισμός, δηλαδή πάνω στο όρος της Μαδαρής, μια ερμηνεία που βρίσκει γενικότερα μεγαλύτερη απήχηση απ’ ότι η πρώτη.Επιπρόσθετα, η παράδοση θέλει τους κατοίκους της περιοχής προσπαθώντας να κατευνάσουν την οργή του Δία, να του αφιερώνουν μια κορυφή, ονομάζοντάς την «Όλυμπο» ή «Όρος Ζευς», από την οποία με παράφραση προέκυψε το σημερινό όνομα του οικισμού.
Στην Ορούντα υπάρχουν δύο εκκλησίες, η πρώτη και κεντρική είναι αφιερωμένη στον Απόστολο Λουκά, η οποία βρίσκεται δίπλα από το δημοτικό σχολείο του χωριού, ξεχωρίζει για τις αρχαίες εικόνες ανεκτίμητης θρησκευτικής και ιστορικής σημασίας και τον θρόνο της, που πιστεύεται πως κατασκευάστηκε το 1872. Επιπλέον, ένας ναός βασιλικού ρυθμού του 20ου αιώνα, και τοιστορικό βυζζαντινόμοναστήρι τουΑγίου Νικολάου, το οποίο και συναντάται στα δυτικά του ποταμού Σερράχη, που ήταν φέουδο των Λουζινιανών, έπειτα μετατράπηκε σε Ελληνορθόδοξο και παλιότερα φιλοξενούσε πολλούς μοναχούς μέχρι και τις αρχές του 19ου αιώνα. Τότε, Αγαρηνοί Τούρκοι λεηλάτησαν τη μονή προκειμένου να πάρουν όλους τους θησαυρούς της. Οι μοναχοί και ο ηγούμενος αντιστάθηκαν, με αποτέλεσμα να βρουν τραγικό θάνατο, ενώ η αμύθητη περιουσία του μοναστηριού παρέμεινε για πολλά έτη κρυμμένη, έως ότου ανακαλύφθηκε τυχαία από έναν γεωργό της περιοχής.Τελικά τα κτήματα του μοναστηριού σταδιακά μετατράπηκαν σε αστική περιουσία στην Κερύνεια, ενώ το μοναστήρι και μικρή έκταση γης, μεταβιβάστηκε σαν περιουσιακό στοιχείο, στην εκκλησία του Αποστόλου Λουκά.
Ο περιηγητής μπορεί κάνοντας μια βόλτα στον παλιό πυρήνα του χωριού μπορεί να θαυμάσει την παραδοσιακή Μασαορίτικη αρχιτεκτονική των σπιτιών και τα κρεμαστά μπαλκόνια τους, που «βλέπουν» σε εσωτερικές αυλές. Στην περιοχή δεν υπάρχουν καταλύματα για διαμονή, αλλά μία ταβέρνα, ένα μπαρκι ένα καφέ.Τέλος, η Ορούντα συνορεύει με τους οικισμούς Μένοικο, και Περιστερώνα Μόρφου.