Ευρύχου

Η Ευρύχου είναι χωριό της επαρχίας Λευκωσίας στην Κύπρο και απέχει 57 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά από τη Λευκωσία, 53 χιλιόμετρα βόρεια της Λεμεσού, 95 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Λάρνακας και 91 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Πάφου.

Χτισμένη σε υψόμετρο 440 μέτρων στο μέσο της κοιλάδας της Σολέας στην ανατολική όχθη του ποταμού Καρκώτη και πάνω στον παλιό δρόμο Λευκωσίας-Τροόδους, η Ευρύχου των 800 περίπου κατοίκων είναι περιοχή με καλλιέργειες οπωροφόρων δέντρων, λίγα εσπεριδοειδή, αμυγδαλιές, ελιές, λαχανικά και σιτηρά, αλλά γνωστή κυρίως για την ποιότητα των μήλων της.

Προσωρινή έδρα του Μητροπολίτη Μόρφου μετά την τουρκική εισβολή του 1974, η Ευρύχου διαθέτει νηπιαγωγείο, δημοτικό σχολείο, γυμνάσιο, λύκειο, πυροσβεστικό σταθμό, δικαστήριο, υγειονομικό κέντρο, αστυνομικό σταθμό εστιατόρια και πολλές άλλες διοικητικές υπηρεσίες. Εκτός από διοικητικό και πνευματικό κέντρο της Σολέας, η κοινότητα παρέχει όλες τις απαραίτητες υποδομές σε κατοίκους και τουρίστες, όπως μαγαζιά τροφίμων, υποδημάτων, υλικών οικοδομής, παιχνιδιών, ηλεκτρικών ειδών, καθώς και κρεοπωλείο, ανθοπωλείο, βιβλιοπωλείο, ζαχαροπλαστείο και καφενεία. Ο οικισμός αποτελείται από νεόδμητες οικοδομές στις πλαγιές της κοιλάδας, ενώ ο πυρήνας του χωριού διατηρεί τη λαϊκή αρχιτεκτονική του με παραδοσιακά πετρόχτιστα οικήματα με κεραμιδένιες επικλινείς στέγες και ξύλινα μπαλκόνια.

Ιστορικά, ο οικισμός υφίσταται από τα αρχαία χρόνια, κάτι που μαρτυράται από μαγειρικά σκεύη, κοσμήματα και νομίσματα που χρονολογούνται από το 250 π.Χ μέχρι το 100 μ.Χ. και βρέθηκαν σε ανασκαφές που έγιναν στην περιοχή του Ατσά και προς το χωριό Φλάσου. Επί Φραγκοκρατίας, το χωριό ήταν φέουδο του Doman Roy μέχρι το 15^ο αιώνα και αργότερα περιερχόταν στην κατοχή του εκάστοτε βασιλιά, ενώ στα μέσα του 19^ου αιώνα θεωρείται ότι παρήγαγε το καλύτερο βαμβάκι της Κύπρου. Κατά τη διάρκεια της αγγλικής κατοχής της Κύπρου, στο χωριό έγιναν έργα υποδομής με σημαντικότερη την κατασκευή του δρόμου που κατέληγε στο χωριό από τη Λευκωσία το 1899. Ως κεφαλοχώρι, απετέλεσε το δυτικό τέρμα του Κυπριακού Σιδηροδρόμου που ένωνε την Αμμόχωστο με τη Λευκωσία και τη Λευκωσία με την Ευρύχου, ενώ βοηθητικά στην ανάπτυξη λειτούργησε και το μεταλλείο της Σκουριώτισσας, σε μικρή απόσταση στα βόρεια του χωριού, που ήταν ανοιχτό μέχρι πριν την τουρκική εισβολή του 1974.

Η ονομασία της κοινότητας προέρχεται από τις λέξεις «ευρύς-χους», δηλαδή μεγάλος χώρος, ενώ έτερη εκδοχή κάνει λόγο για τον πρώτο κάτοικο του χωριού που ήταν βοσκός και ονομαζόταν Ευρύχιος. Μια τρίτηη εκδοχή αναφέρει ότι το όνομα δόθηκε στο χωριό από μετανάστες άλλων περιοχών, οι οποίοι βρήκαν εδώ αρκετή και εύφορη γη («Ευ χους»).

Σημαντικά αξιοθέατα για τον επισκέπτη της Ευρύχου αποτελούν ο νερόμυλος του Στυλλή του Μυλωνά που κτίστηκε το 1878 και λειτουργεί ακόμα, καθώς και το Μουσείο Κυπριακού Σιδηρόδρομου που στεγάζεται στον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό και είναι το μοναδικό στο είδος του σε όλο το νησί, αλλά και οι πολλές εκκλησίες της. Ο νερόμυλος βρίσκεται σε μια λοφοπλαγιά, μερικά μέτρα μακριά από τον κεντρικό δρόμο του χωριού και αρχικά λειτούργησε ως αλευρόμυλος, ενώ το 1910 και με την προσθήκη νέων μηχανημάτων, άρχισε να επεξεργάζεται και βαμβάκι. Το 1926 ο μύλος ανακαινίστηκε και σήμερα είναι πόλος έλξης από τουρίστες και ντόπιους, αποτελώντας ένα εξαίρετο δείγμα της λαϊκής αρχιτεκτονικής. Το Μουσείο Κυπριακού Σιδηρόδρομου είναι το κυρίως κτίριο από τον Κυπριακό Κυβερνητικό Σιδηρόδρομο (ΚΚΣ) και συντηρήθηκε από το Τμήμα Αρχαιοτήτων.

Ο ναός του Αγίου Γεωργίου είναι ο μητροπολιτικός ναός και αποτελεί κτίσμα γοτθικού ρυθμού του 1886, με ένα όμορφο καμπαναριό του 1922. Η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας βρίσκεται στο κέντρο του χωριού, χτίστηκε το 1872 και είναι γοτθικού ρυθμού, ενώ η εκκλησία του Οσίου Κυριάκου μια ξυλόστεγη βασιλική 1 χιλιόμετρο βόρεια της κοινότητας, χρονολογείται στο 15^ο αιώνα με αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά μεσαιωνικού τύπου και γιορτάζει στις 24 Μαΐου. Στο εσωτερικό της εκκλησίας υπάρχει τέμπλο εξαιρετικής τέχνης του 16^ου αιώνα και μια εικόνα του Χριστού του 17^ου αιώνα, καθώς και στο βόρειο τοίχο βρίσκεται και το παρεκκλήσι με τον τάφο του αγίου. Η θήκη των λειψάνων του βρίσκεται στην εκκλησία της Αγίας Μαρίνας. Άλλες εκκλησίες είναι το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία στο ομώνυμο ύψωμα του 1984, το ξωκλήσι του Αγίου Νεκταρίου του 1985 και το εκκλησάκι των αγίων Ανδρονίκου και Αθανασίας του 2001.

Το μνημείο πεσόντων του χωριού είναι αφιερωμένο στο Μάρκο Δράκο, αγωνιστή της ΕΟΚΑ στον απελευθερωτικό αγώνα κατά των Άγγλων το 1955-59.