Κοιλάνι

Το Κοιλάνι είναι χωριό της επαρχίας Λεμεσού στην Κύπρο κι απέχει σχεδόν 40 χιλιόμετρα από τη Λεμεσό, 90 χιλιόμετρα από Λάρνακα, 120 χιλιόμετρα από τη Λευκωσία, και πάνω από 60 χιλιόμετρα από την Πάφο.

Χτισμένο πάνω σε μια απότομη πλαγιά ανατολικά του βουνού Αφάμη, σε υψόμετρο περισσότερο των 800 μέτρων, το Κοιλάνι καλύπτουν οι πολλοί αμπελώνες στη μεγαλύτερη έκτασή του. Από εκεί περνά ο παραποταμός Κρυός, του ποταμού Κούρη, που κάπου σχηματίζει ένα μικρό καταρράκτη μέσα στην κοίτη του. Στις όχθες του παλιότερα λειτουργούσαν πολλοί νερόμυλοι, οι οποίοι κι έτρεφαν τους κατοίκους του χωριού αλλά και γειτονικούς  οικισμούς.

Όπως και πολλά άλλα χωριά του νησιού της Αφροδίτης, το Κοιλάνι οφείλει την ύπαρξή του στους αρχαίους Αρκάδες της Πελοποννήσου, που τον 11^ο αιώνα π.Χ. έφυγαν από την Ελλάδα και μετανάστευσαν στην περιοχή. Η ονομασία του οικισμού προήλθε από το γεγονός ότι τα συγκεκριμένα φύλα κατάγονταν από την Κυλλήνη. Άλλες μαρτυρίες αναφέρουν ότι ιδρύθηκε τον ίδιο καιρό περίπου με την Παλαίπαφο και πριν ονομαστεί έτσι ονομαζόταν Κούριον, ενώ κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας, πήρε το όνομα του από ομώνυμη περιοχή της Γαλλίας.

Όταν στο παρελθόν έμαθαν οι Τούρκοι κατακτητές για την ανάπτυξη που είχε το Κοιλάνι πήγαν αρκετοί απ’ αυτούς κι εγκαταστάθηκαν εκεί, μετατρέποντας το ναό της Αγίας Σοφιάς, σε τέμενος, το οποίο στέκει μέχρι και σήμερα στο κέντρο του χωριού. Κατά την αγγλοκρατία υπήρξε διοικητικό κέντρο, διαθέτοντας όλων των ειδών τις υπηρεσίες, όπως επίσης και πολλές μικρές βιοτεχνίες. Στα σπίτια οι γυναίκες ύφαιναν, κεντώντας με την πιπίλλα δημιουργώντας τα περίφημα τα εφταλοΐτικα μαντίλια και κάθε Πάσχα βάφανε τις πόρτες μπλε κατά παράδοση.

Με το κύμα της αστυφιλίας όμως το Κοιλάνι, που ήταν άλλοτε η πρωτεύουσα των κρασοχωρίων της Λεμεσού, έμεινε με περίπου 200 μόνιμους κατοίκους. Σήμερα, φημίζεται για τα πέντε οινοποϊεία του, όπου μπορεί κανείς να βρει όλα τα παράγωγα του σταφυλιού, από κουμανδαρία και ζιβανία  μέχρι ένα από τα καλύτερα Shiraz που φτιάχνονται στο νησί, αλλά και το ξεχωριστό Μοσχάτο της περιοχής.

Πριν εισέλθει κανείς στο Κοιλάνι αντικρύζει πολλά πλατάνια να σκιάζουν το ιστορικό εκκλησάκι της Αγίας Μαύρας. Στο χωριό υπάρχει μεγάλος χώρος στάθμευσης, οπότε οι περισσότεροι ταξιδιώτες περιηγούνται με τα πόδια στα στενά πλακόστρωτα σοκάκια του, στα σπίτια με την πελεκητή ασβεστόπετρα και τις κεραμιδένιες στέγες το ένα πλάι στο άλλο, με τις δεκάδες βρύσες τους, από όπου παλιότερα οι ντόπιοι προμηθεύονταν το νερό για τα νοικοκυριά τους, στα γραφικά ανώγια, στους αυλόγυρους με τα πιθάρια, και τους ψηλούς τοίχους με εξώπορτες αψιδωτές, για να εμποδίζουν τη δημόσια θέα.  Μέχρι την κεντρική πλατεία με τα παραδοσιακά καφενεία. Επιπλέον στον οικισμό υπάρχουν παραδοσιακά εργαστήρια όπου κατασκευάζονται παλουζές και σουτζούκος, κιοφτέρκι, καθώς επίσης εκεί ο επισκέπτης βρίσκει πολλές επιλογές φαγητού και αρκετούς χώρους διαμονής.

Η κύρια εκκλησία του Κοιλανίου είναι αφιερωμένη στην Παναγία την Ελεούσα. Ο παλιός ελιόμυλος είναι ένα ακόμη αξιοθέατο πολιτισμού, που βρίσκεκι εντοπίζεται κάτω απ’ την εκκλησία του Μονογενούς, που είναι κι η μοναδική παγκύπρια, αφιερωμένη στο Μονογενή Υιό του Θεού. Μέσα σ’ αυτή, φιλοξενείται και το Εκκλησιαστικό Μουσείο Κοιλανίου. Κοντά τους συναντάται και το Αμπελουργικό Μουσείο Κοιλανίου , όπου μπορεί κανείς να δει και μια πιστή αναπαράσταση ενός παλιού κυπριακού σπιτιού κι είναι επισκέψιμο κατόπιν συνεννόησης με το κοινοτικό συμβούλιο.

Οι πρώτοι κάτοικοι έχτισαν το Κοιλάνι στο πιο ψηλό σημείο και κατασκέυασαν ναό τον οποίο κι αφιέρωσαν στον Ευφήμιο Δία, ενώ για να μην δυσαρεστήσουν την Θεά Ήρα, ονόμασαν ένα ακόμη πιο ψηλό σημείο του βουνού «ο Κρημνός της Ήρας». Με την έλευση του Χριστιανισμού, χτίστηκε τελικά εκεί το ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία, που προσφέρει μέχρι και σήμερα την καλύτερη πανοραμική θέα στον οικισμό. Επίσης, πολλοί είναι κι οι επισκέπτες που δοκιμάζουν να περπατήσουν το μονοπάτι της φύσης που περνά από κει.

Άλλοι πάλι ταξιδιώτες αποφασίζουν να παρευρεθούν στα Αφάμια, τη Γιορτή κρασιού και σταφυλιού που διοργανώνεται κάθε Οκτώβρη στο Κοιλάνι, προκειμένου να αναβιώσουν τα αρχαία έθιμα του τόπου και να δοκιμάσουν ντόπιες νοστιμιές. Τέλος,στο χωριό διοργανώνεται κι  η γιορτή του ανοίγματος του πιθαριού, που γίνεται κάθε Νοέμβρη για την αναβίωση των αρχαίων Πιθοίγιων, που επίσης παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον.

Το Κοιλάνι είναι η πατρίδα του Αρχιμανδρίτη Κυπριανού, καθώς και του Αρχιεπισκόπου Παϊσιου. Από εκεί κατάγονταν επίσης  ο λόγιος Λεόντιος Ευστράτιος, ο Ανθέμιος Πατριάρχης Αντιοχείας, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Γεράσιμος Κασσαβέτης και ο Μητροπολίτης Δημητριάδος Αθανάσιος Κασσαβέτης.

Με ορμητήριο το Κοιλάνι ο επισκέπτης μπορεί να ταξιδέψει μέχρι και τα γειτονικά χωριά Όμοδος, Μανδριά Λεμεσού, Πέρα Πεδί,  Συλίκου, Λόφου και στο Βουνί.