Κάτω Λεύκαρα

Τα Κάτω Λεύκαρα είναι χωριό της επαρχίας Λάρνακας στην Κύπρο που βρίσκεται 38 χιλιόμετρα δυτικά της Λάρνακας, 43 χιλιόμετρα νότια της Λευκωσίας και 47 ανατολικά της Λεμεσού.

Χτισμένα σε υψόμετρο 480 μέτρων στους πρόποδες του βουνού Σωτήρα, σε ένα λοφώδες ανάγλυφο με πανοραμική θέα και ανάμεσα σε παραπόταμους του Πεντάσχοινου, τα Κάτω Λεύκαρα είναι μια περιοχή με αμπέλια, ελιές, αμυγδαλιές, χαρουπιές, λίγα εσπεριδοειδή και φρουτόδεντρα. Ως επί το πλείστον, όμως, οι μεγαλύτερες εκτάσεις της περιοχής περιβάλλονται από άγρια φυσική βλάστηση. Πεύκα, αγριοκερασιές, αγριοελιές είναι το κυρίαρχο φυσικό τοπίο που δεσπόζει γύρω και έξω από το χωριό.

Τα Κάτω Λεύκαρα είναι ένα από τα όμορφα χωριά της ορεινής Λάρνακας που συνδυάζει τις φυσικές ομορφιές και τον καθαρό αέρα της κυπριακής υπαίθρου, τα πλακόστρωτα δρομάκια με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική των λευκόχρωμων λιθόκτιστων σπιτιών με την πέτρα της περιοχής, αποτελώντας την ιδανική επιλογή για εκδρομή του Σαββατοκύριακου. Ανεβαίνοντας από τη Σκαρίνου και μαζί με τον Κάτω Δρυ, τα Πάνω Λεύκαρα και τα γύρω χωριά, είναι μια όαση πρασίνου και ηρεμίας σε πολύ μικρή απόσταση από τα μεγάλα αστικά κέντρα της Μεγαλονήσου.

Το χωριό που υπήρχε από τα βυζαντινά χρόνια, αποτελούσε πλούσιο φέουδο στα χρόνια της φραγκοκρατίας και ήταν τόπος κατοικίας του Αγίου Νεοφύτου, ο οποίος γεννήθηκε στον γειτονικό Κάτω Δρυ. Το 1308 είχαν εξοριστεί για τρία χρόνια εδώ τα ηγετικά στελέχη του τάγματος των Ναϊτών, λόγω του ότι εμπόδιζαν την ομαλή λειτουργία του φράγκικου καθεστώτος της Κύπρου.

Ο διαχωρισμός σε Πάνω Λεύκαρα και Κάτω Λεύκαρα, δυο ξεχωριστών οικισμών που απέχουν 1 περίπου χιλιόμετρο,  υφίσταται από την εποχή της Τουρκοκρατίας και πιθανό θεωρείται ο κάτω οικισμός να ιδρύθηκε από εκτοπισμένους Έλληνες. Για την ονομασία Κάτω Λεύκαρα, υπάρχουν τρεις διαφορετικές εκδοχές: η πρώτη υποστηρίζει ότι προέρχεται από τις λέξεις λευκά όρη, επειδή η περιοχή έχει σαν κύριο χαρακτηριστικό το λευκόχρωμο, τραχύ ασβεστολιθικό τοπίο. Η δεύτερη εκδοχή αναφέρει ότι το χωριό ονομάστηκε από τις μικρές λεύκες που αφθονούσαν κάποτε στην περιοχή, ενώ η τρίτη εκδοχή κάνει λόγο για τον πρώτο οικιστή που ονομαζόταν Λεύκαλος.

Μπαίνοντας στο χωριό, ο επισκέπτης μπορεί να κυκλοφορήσει μόνο με τα πόδια. Αφήνοντας  το αυτοκίνητο  στο μεγάλο χώρο στάθμευσης, η βόλτα ξεκινάει από την κεντρική λιθόστρωτη πλατεία του χωριού, όπου υπάρχουν καταστήματα με παραδοσιακά λευκαρίτικα κεντήματα, καφενεία, μια ταβέρνα και άλλα. Διασχίζοντας τα σοκάκια του χωριού, με τα περιποιημένα πετρόχτιστα οικήματα και τις ξύλινες πόρτες, τις προσεγμένες αυλές με τα λουλούδια και τις γλάστρες, ο επισκέπτης  φτάνει στην κεντρική εκκλησία του οικισμού, την Παναγία Ελεούσα με ειδυλλιακή θέα που φτάνει μέχρι τις ακτές της Λάρνακας. Η Παναγία Ελεούσα που γιορτάζει στα Εισόδια της Θεοτόκου στις 21 Νοεμβρίου, είναι πετρόχτιστο κτίσμα βυζαντινού ρυθμού με τρούλο και ξύλινο εικονοστάσι που κοσμείται  από σκαλιστές παραστάσεις αγγέλων και λιονταριών. Ο ναός  που οικοδομήθηκε το 1847, έχει την εικόνα της Παναγίας που καλύπτεται από ασήμι και ζωγραφίστηκε από τον Ευαγγελιστή Λουκά.

Εκτός της Παναγίας, στα Κάτω Λεύκαρα υπάρχουν αρκετά ξωκλήσια τα οποία είναι όλα επίσης πετρόχτιστα με την πέτρα της περιοχής. Το ξωκλήσι του Αρχαγγέλου Μιχαήλ είναι οικοδόμημα του 12^ου αιώνα, βυζαντινού ρυθμού με τρούλο και είναι το πρώτο αξιοθέατο που αντικρίζει όποιος εισέρχεται στα όρια της κοινότητας, δίπλα στο χώρο στάθμευσης. Στη δυτική άκρη του χωριού, βρίσκεται το ξωκλήσι του Αγίου Τιμοθέου κοντά στο σχολείο και είναι κτίσμα του 15ου αιώνα. Το παρεκκλήσι της Αγίας Μαρίνας είναι του 18ου αιώνα και βρίσκεται στο κέντρο του χωριού. Η εικόνα της αγίας, είναι μοιρασμένη στα δύο από κατασκευής της και είναι τοποθετημένη σε ειδικό προσκυνητάρι. Στα ανατολικά του χωριού και στην κορυφή ενός λόφου, υπάρχει το παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου. Επίσης, στο χωριό υπάρχει ο πετρόχτιστος ναός του Αγίου Ραφαήλ με αμφικλινή κεραμιδοσκεπή.

Δύο συστατικά στοιχεία παράδοσης στα Κάτω Λεύκαρα (όπως και στα Πάνω) είναι η τέχνη του κεντήματος και η αργυροχοϊα. Το λευκαρίτικο κέντημα είναι παγκοσμίως γνωστό και ίσως ό,τι καλύτερο έχει να επιδείξει η κυπριακή παράδοση. Το κέντημα αυτό επέζησε και άνθισε στην αρχική του μορφή από την Ενετοκρατία του 16^ου αιώνα, όπου στο χωριό περνούσαν τα καλοκαίρια τους κεντώντας οι βενετσιάνες κυρίες. Μάλιστα, λέγεται ότι η άρτια τεχνική του λευκαρίτικου κεντήματος με τα πολύπλοκα σχέδια και τη μεγάλη ποικιλία, ανάγκασε το Λεονάρντο ντα Βίντσι το 1481 να έρθει στην ορεινή Λάρνακα και να διαλέξει ένα τραπεζομάντιλο για την Αγία Τράπεζα του Καθεδρικού ναού στο Μιλάνο. Ένα από τα αξιοθέατα του χωριού αποτελεί και το μικρό ιδιωτικό Μουσείο Λευκαρίτικων Κεντημάτων, χωμένο ανάμεσα στα όμορφα στενάκια του οικισμού. Μέχρι και σήμερα, ο επισκέπτης θα δει τις γυναίκες του χωριού να κεντούν στις εξώπορτες των σπιτιών τους, προσκαλώντας τους περαστικούς να θαυμάσουν τις λεπτεπίλεπτες χειροτεχνίες τους.

Η παραδοσιακή αργυροχοϊα  είναι ένας συνδυασμός της γνώσης του παρελθόντος με τις τεχνικές του σήμερα και πιθανά εμφανίστηκε στις αρχές του 18ου αιώνα. Στα Κάτω Λεύκαρα οι τεχνίτες δούλευαν το ασήμι με τον παραδοσιακό σφυρήλατο τρόπο, κατασκευάζοντας κυπριακά τελετουργικά αντικείμενα, όπως το καπνιστήρι και τη μερρέχα και άλλα είδη λαϊκής τέχνης.

Οι 150 περίπου κάτοικοι στα Κάτω Λεύκαρα απασχολούνται ως επί το πλείστον με τον τουρισμό και στον οικισμό πέραν των καφενείων και της ταβέρνας, δεν υπάρχουν καταλύματα ή ξενοδοχειακές μονάδες.